Załącznik nr 1 do  Szkolnego Programu 
Profilaktycznego  ZSHE w Białymstoku

PROCEDURA PRZECIWDZIAŁANIA
ZACHOWANIOM NARUSZAJĄCYM PRAWA CZŁOWIEKA
w
ZESPOLE SZKÓŁ HANDLOWO- EKONOMICZNYCH 
W BIAŁYMSTOKU

Białystok 2016

Tytuł I
Zasady i definicje
Definicje
§ 1. Pojęciom używanym w niniejszej procedurze nadaje się następujące znaczenie:1
1)	agresja-każde zamierzone działanie/zachowanie, które ma na celu lub powoduje wyrządzenie komuś szkody, straty lub bólu. Zachowaniem agresywnym jest też niszczenie swoich lub cudzych rzeczy, sprzętu szkolnego. O agresji mówi się, kiedy obie strony mają podobną siłę fizyczną i psychiczną. Zaatakowany uczeń/uczennica potrafi bronić swoich interesów i praw. Agresja może przerodzić się w przemoc. Przykład: jednorazowa bójka między kolegami/koleżankami, którzy mają zbliżone siły i możliwości;
2)	przemoc- ma miejsce wówczas, gdy ktoś silniejszy fizycznie lub psychicznie wyrządza krzywdę komuś słabszemu w sposób zamierzony, specjalnie. Cechą charakterystyczną przemocy jest nierównowaga sił między uczniami/uczennicami, intencyjność i powtarzalność tego typu zachowań. Przykład: długotrwałe dokuczanie słabszemu uczniowi/uczennicy przez grupę silniejszych uczniów/uczennic;
3)	bullying- to psychiczne i/lub fizyczne wykorzystywanie osoby doświadczającej przez osobę lub grupę. Zakłada nierównowagę sił pomiędzy osobą doświadczającą i sprawcą oraz powtarzalność i uporczywość wrogich działań na przestrzeni czasu. Bullying jest szczególnym rodzajem przemocy, polegającym na długotrwałym nękaniu, tyranizowaniu, napastowaniu, osaczaniu. Bullying może przyjmować formę fizyczną, psychiczną, relacyjną i cyberbullyingu. Przykład: grupa uczniów/uczennic wielokrotnie, uporczywie i specjalnie ośmiesza ucznia/uczennicę;
4)	dyskryminacja- sytuacja, w której dla osoby fizycznej ze względu na płeć, rasę, pochodzenie etniczne, narodowość, religię, wyznanie, światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną na skutek pozornie neutralnego postanowienia, zastosowanego kryterium lub podjętego działania występują lub mogłyby wystąpić niekorzystne dysproporcje lub szczególnie niekorzystna dla niej sytuacja, chyba że postanowienie, kryterium lub działanie jest obiektywnie uzasadnione ze względu na zgodny z prawem cel, który ma być osiągnięty, a środki służące osiągnięciu tego celu są właściwe i konieczne. Wyróżniamy dyskryminację bezpośrednią i pośrednią. Przykład dziewczyny są gorzej oceniane z przedmiotów ścisłych;
5)	molestowanie –to  szczególny rodzaj dyskryminacji, każde niepożądane zachowanie, którego celem lub skutkiem jest naruszenie godności osoby fizycznej i stworzenie wobec niej zastraszającej, wrogiej, poniżającej, upokarzającej lub uwłaczającej atmosfery. Przykład: złośliwości i dokuczliwe i obraźliwe wyzwiska z powodu narodowości;
6)	molestowanie seksualne- każde nieakceptowane zachowanie, którego celem jest poniżenie lub naruszenie godności drugiej osoby odnoszące się do jej płci lub mające charakter seksualny. Może dochodzić do niego wśród osób każdej orientacji seksualnej. O molestowaniu mówimy wtedy, gdy osoba molestowana wyraża swój sprzeciw wobec takiego zachowania, nie godzi się na nie. Przykład: anegdoty o życiu seksualnym;
7)	zasada równego traktowania – brak jakichkolwiek zachowań stanowiących nierówne traktowanie.
8)	prawa człowieka to podstawowe normy przysługujące każdemu z nas wynikające z samego faktu bycia człowiekiem np.: prawo do życia, wolność słowa, wolność zrzeszania się, czy 
prawo do edukacji. Prawa człowieka są takie same dla wszystkich ludzi bez względu na rasę, płeć, orientację seksualną, wyznanie, pochodzenie etniczne, społeczne, narodowe czy przekonania polityczne. Prawa człowieka są niepodzielne i powszechne dla wszystkich ludzi. Są fundamentem demokracji, społeczeństwa obywatelskiego, wolności, sprawiedliwości oraz pokoju;
9)	procedura – niniejsza procedura przeciwdziałania zachowaniom naruszającym prawa człowieka w ZSHE w Białymstoku;
10)	osoba doświadczająca- to uczeń/uczennica, nauczyciel/nauczycielka, pracownik niepedagogiczny/pracownica niepedagogiczna, rodzic/opiekun prawny dotknięty/dotknięta zachowaniem/działaniem/procesem naruszającym prawa człowieka;
11)	Rada Pedagogiczna – która jest kolegialnym organem szkoły w zakresie realizacji jej statutowych zadań dotyczących  kształcenia, wychowania i opieki, działający zgodnie z ustawą z dnia 7 wrzesień 1991 r. o systemie oświaty  (tekst jednolity Dz. U. z 2015 r., poz. 2156 z późn. zm.);
12)	Rzecznik Praw Ucznia - organ, działający w Zespole Szkół Handlowo-Ekonomicznych w Białymstoku, zgodnie ze Statutem ZSHE.
13)	wychowawca- nauczyciel wychowawca sprawujący opiekę wychowawczą nad klasą;
14)	ZSHE – Zespół Szkół Handlowo-Ekonomicznych im Mikołaja Kopernika w Białymstoku, w skład, którego wchodzi:
a) Technikum Handlowo-Ekonomiczne – czteroletnia publiczna szkoła ponadgimnazjalna,
b) Internat (wchodzący w skład Technikum Handlowo-Ekonomicznego);

1. I. Podsiadło- Dacewicz, K.Kochanowska, A. Kulikowska:  "Jak radzić sobie z bullingiem i dyskryminacją w szkole. Vademecum Szkoły Przyjaznej Prawom Człowieka", AI 2016, Publikacja finansowana ze środków KE w ramach projektu SZKOŁA PRZYJAZNA PRAWOM CZŁOWIEKA  ramach projektu „Stop Bullying! A human rights based approach to tackling discrimination in schools” współfinansowanego przez Komisję Europejską JUST/2013/DAP/AG/5578.

Cel i zakres działania Procedury
§ 2. 1. Procedura jest narzędziem wspierającym całą społeczność szkolną w przeciwdziałaniu zachowaniom/procesom/działaniom naruszającym prawa człowieka oraz reagowaniu na takie zachowania.
2. Postanowienia Procedury mają na celu:
1)	ochronę uczennic/uczniów, wychowanek/wychowanków, nauczycielek/nauczycieli, pracownic/pracowników niepedagogicznych przed agresją, przemocą, bullyingiem,  molestowaniem, dyskryminacją i innymi zachowaniami naruszającymi prawa człowieka;
2)	wzmocnienie przestrzegania następujących zasad:
a)	równości,
b)	godności,
c)	szacunku,
d)	przejrzystości  we wszystkich działaniach szkoły,
e)	bezpieczeństwa  i ochrony dobra wspólnego.
3) nabywanie postaw mających na celu przeciwdziałanie dyskryminacji i przemocy motywowanej uprzedzeniami;
4) wspieranie równości i różnorodności;
5) włączanie osób dyskryminowanych do działań ogólnych.
3. Równe traktowanie w zatrudnieniu reguluje ustawa z dnia 26 czerwca 1974 roku kodeks pracy ze zmianami. 

Tytuł II
Prawa i obowiązki
Obowiązki szkoły
§ 3. 1. Dyrektor ZSHE, nauczycielki/nauczyciele, Rzecznik Praw Ucznia, pedagog szkolny ZSHE mogą podejmować wszelkie dozwolone przepisami prawa działania,  w tym działania opisane w Procedurze, celem zapobiegania i niwelowania skutków agresji, przemocy, bullyingu, molestowanie, dyskryminacji i innych zachowań naruszających  prawa człowieka. 
2. Przez działania wymienione w § 3  ust. 1 rozumiemy działania  zapobiegawcze, interwencyjne i udzielanie  pomocy osobom doświadczającym dyskryminacji, przemocy, agresji, molestowania, billingu i innych zachowań sprzecznych z prawami człowieka.
3. Wszyscy pracownicy ZSHE tworzą atmosferę równości, braku dyskryminacji, godności i szacunku we wszystkich aspektach życia szkoły. ZSHE zapewnia środowisko nauki sprzyjające przestrzeganiu praw człowieka. 
4. Każdy pracownik ZSHE jest obowiązany przeciwdziałać zachowaniom naruszającym prawa człowieka. 
5. ZSHE przestrzega podstawowych praw ekonomicznych, socjalnych i kulturalnych całej społeczności szkolnej.
6. Stały kontakt nauczycielek/nauczycieli i wychowawców/wychowawczyń z pedagogiem szkolnym, Rzecznikiem Praw Ucznia w celu przekazywania informacji na temat naruszenia praw człowieka.
§ 4. 1. Dyrektor ZSHE, nauczycielki/nauczyciele, wychowawczynie/wychowawcy zobowiązani są podjąć działania opisane w Procedurze w każdym przypadku uzyskania informacji od osoby doświadczającej agresji, przemocy, bullyingu,  molestowanie, dyskryminacji  i innych zachowaniach sprzecznych  z prawami człowieka. 
2. Dyrektor ZSHE, nauczycielki/nauczyciele, wychowawczynie/wychowawcy podejmują działania wskazane w Procedurze również w każdym przypadku powzięcia informacji o zaistnieniu zachowania 
naruszenia praw człowieka z innego źródła aniżeli informacja od osoby doświadczającej zachowań wymienionych w ust. 1. 

Uprawnienia i obowiązki uczennic/uczniów, wychowanek/wychowanków
§ 5. 1. Każda osoba doświadczająca  agresji, przemocy, bullyingu,  molestowanie, dyskryminacji i innych zachowań naruszających prawa człowieka ma prawo oczekiwać podjęcia przez ZSHE działań zmierzających do zlikwidowania lub ograniczenia skutków tych zachowań.
2. Skorzystanie z uprawnienia wskazanego w ust. 1 niniejszego paragrafu w żaden sposób nie wyłącza prawa uczennicy/ucznia, wychowanki/wychowanka, nauczycielki /nauczyciela, pracownicy/pracownika niepedagogicznego do dochodzenia ochrony prawnej na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Skorzystanie ze środków ochrony prawnej nie jest również w żaden sposób uzależnione od wcześniejszego zastosowania postanowień Procedury.
3. Nierówne traktowanie uczennicy/ucznia, wychowanki/wychowanka, nauczycielki/nauczyciela, pracownicy/pracownika niepedagogicznego jest zabronione. 
§ 6. 1 Każdy, kto posiada lub poweźmie informację o przypadkach naruszenia praw człowieka w szkole jest obowiązany do poinformowania o tym wychowawczynię/wychowawcę lub innego nauczyciela/nauczycielkę.
2. Nikt nie może ponosić ujemnych następstw  z tytułu poinformowania o zachowaniu naruszającym prawa człowieka w szkole. 
3. Bezpodstawne pomawianie o zachowanie naruszające prawa człowieka jest zabronione.
§ 7. 1. Osoba doświadczająca agresji, przemocy, bullyingu,  molestowanie, dyskryminacji i innych zachowań naruszających prawa człowieka ma prawo do informacji u wychowawcy lub u pedagoga szkoły o zakresie podjętych działań jej dotyczących.
2. Osoba, o której mowa w ust. 1 niniejszego paragrafu ma prawo do anonimowości. Nie może jednak żądać zaprzestania działań mających na celu usunięcia zachowań naruszających prawa człowieka.

Tytuł III 
Działania prewencyjne
Przeciwdziałanie zachowaniom naruszającym prawa człowieka.
§ 8. 1. ZSHE prowadzi,  aktywną działalność przeciwko agresji, przemocy, wymienioną w Programie Wychowawczym ZSHE w Białymstoku.
2. Działania dotyczące bullyingu, molestowania, dyskryminacji i innych zachowań naruszających prawa człowieka reguluje niniejsza Procedura.
3. Działania w zakresie przestrzegania praw człowieka podejmuje w ZSHE Rzecznik Praw Ucznia, Pedagog Szkolny, nauczycielki/nauczyciele, wychowawcy/wychowawczynie szkoły oraz dyrekcja szkoły.

Tytuł IV
Procedury w przypadku wystąpienia zachowań naruszających prawa człowieka.
§ 9. 1. Każda informacja o naruszeniu praw człowieka winna najpierw być wniesiona do wychowawczyni/wychowawcy klasy lub pedagoga szkolnego. W przypadku braku jakichkolwiek działań ze strony wychowawczyni/wychowawcy klasy lub pedagoga szkolnego można przekazać informację o zachowaniu innemu nauczycielowi/ nauczycielce lub dyrektorowi szkoły. 
2. Poinformować o wymienionym w ust. 1  zachowaniu powinna również osoba nie będąca osobą doświadczającą zachowań wskazanych w § 4 ust.1. Informowanie wskazanych w ust. 1 osób jest reagowaniem na krzywdę a nie donoszeniem. 
3. Dyrektor ZSHE i nauczycielka/nauczyciel przekazuje uzyskane informacje wychowawcy/wychowawczyni klasy.
4. Wychowawczyni/wychowawca klasy lub pedagog szkolny wstępnie bada informacje , niezwłocznie przeprowadza, przy zachowaniu wszelkich zasad anonimowości, rozmowę z osobą zgłaszającą oraz z osobą doświadczającą.
5. W przypadku stwierdzenia zachowania agresji, przemocy, bullyingu,  molestowania, dyskryminacji i innych zachowań naruszających prawa człowieka, każdy z podmiotów wymienionych w tym paragrafie, poczynając od wychowawczyni/wychowawcy,  podejmuje działania mające na celu zlikwidowanie skutków tych zachowań. 
6. Do działań wskazanych w ust. 3 niniejszego paragrafu należy:
1) rozmowa wychowawcy/wychowawczyni z osobami stosującymi zachowania naruszającego prawa człowieka, zgodnie z ust. 7;
2) rozmowa Pedagoga Szkolnego z osobami stosującymi zachowania  naruszającego prawa człowieka, zgodnie z ust. 7;
3) rozmowa Dyrektora ZSHE z osobami stosującymi zachowania naruszającego prawa człowieka, zgodnie z ust. 7;
4) rozmowa wychowawcy/wychowawczyni z rodzicami osoby stosującej zachowania naruszające prawa człowieka;
5) rozmowa Pedagoga Szkolnego z rodzicami osoby stosującej zachowania naruszającego prawa człowieka;
6) rozmowa Dyrektora ZSHE z rodzicami osoby stosującej zachowania naruszającego prawa człowieka;
7) zadośćuczynienie osobie doświadczającej  agresji, przemocy, bullyingu,  molestowanie, dyskryminacji i innych zachowań naruszających prawa człowieka;
8) zastosowanie konsekwencji przewidzianych w Statucie Szkoły.
7. Rozmowa z osobą stosującą zachowania naruszające prawa człowieka powinna zawierać:
1) jednoznaczne nazwanie sytuacji; 
2) ujawnienie własnych emocji;
3) jasne wyrażenie sprzeciwu wobec danego zachowania;
4) dopytanie o perspektywę osoby stosującej (jak i dlaczego do tego doszło, co kierowało uczniem/uczennicą, co chciał osiągnąć uczeń/uczennica):
3) wyrażenie oczekiwania dotyczącego zaprzestania danego zachowania;
6) zobowiązanie osoby stosującej do udzielenia wsparcia osobie doświadczającej dyskryminacji;
7) przekazanie merytorycznych informacji dotyczącej konsekwencji takiego zachowania.
8. Wychowawczyni/wychowawca, pedagog szkolny w miarę potrzeb powinien objąć szczególną opieką, pomocą osobę doświadczającą agresji, przemocy, bullyingu,  molestowanie, dyskryminacji i innych zachowań naruszających prawa człowieka.
§ 10. 1. W przypadku ucznia/uczennicy zachowującego/zachowującej się agresywnie (bójka, pobicie, znęcanie psychiczne, wymuszanie. zastraszanie, itp.), nauczyciel/nauczycielka, pracownik/pracownica niepedagogiczny/a zobowiązani są do zastosowania procedury postępowania nauczycieli w sytuacjach zagrożenia młodzieży demoralizacją, znajdującą się w szkolnym programie profilaktycznym. 

Tytuł V
Postanowienia końcowe
Poufność
§ 11.1. Wszystkie osoby dopuszczone do działań zmierzających do zlikwidowania zachowań naruszających prawa człowieka zobowiązane są do zachowania poufności co do wszystkich faktów poznanych w toku prac i w związku z nimi i przed podjęciem prac.

Zmiany Procedury
§ 12. 1. Zespół powołany przez Dyrektora ZSHE przygotowuje projekt zmian Procedury.
2. Zmiany Procedury są dokonywane przez Dyrektora ZSHE w drodze stosownego zarządzenia. Wraz ze zmianami ogłaszany będzie każdorazowo tekst jednolity Procedury.